|
Hennep is de oudste gecultiveerde en veredelde vezelplant. Cannabis Sativa is een houtachtige eenjarige plant van twee tot vier meter hoog die het best gedijt in een gematigd klimaat, maar ook in minder ideale weersomstandigheden, zoals vorst, nog steeds wil groeien. Kleding van hennep is sterk, goed vochtregulerend, zachter dan katoen en minder kreukgevoelig dan linnen. Het is dan ook niet verwonderlijke dat het tot in de 20e eeuw wereldwijd voor allerlei toepassingen een ongekende bekendheid genoot.
In 1937 kwam aan de mooie tijden van de hennepteelt een abrupt einde. Van de ene op de andere dag werd het eerst zo gewaardeerde gewas gedegradeerd tot een verderfelijk, gevaarlijk en verslavend product waartegen hard moest worden opgetreden. Nog in datzelfde jaar vaardigde de Amerikaanse overheid een algeheel verbod op hennep uit en er werd een hetze gevoerd tegen de zogenaamde gevaarlijk verslavende drug. Terwijl alleen niet-psychoactieve (in dit geval THC, een stofje dat bedwelmend werkt) cannabissoorten worden geteeld als bron van vezels, hout en zaden. Het THC-gehalte van deze industriële vezelplanten is verwaarloosbaar (minder dan 5%). 1937 was ook het jaar waarin het chemische concern DuPont de kunstmatige vezel op de markt bracht en het patent op nylon kreeg. Hennep werd zodoende verdrongen door synthetische vezels.
Op dit moment is het bezig aan een comeback. Dat is ook niet verwonderlijk met zoveel voordelen ten opzichte van katoen. Naast vlas is hennep de oudste plant die door de mensheid worden gekweekt. Het heeft zodoende een lange gemeenschappelijke geschiedenis. Beide gewassen werden verbouwd om hun sterke vezels en de voedingswaarde van de zaden. De hennepvezel vertoont veel gelijkenis met de vlasvezel. Maar de trekkracht van hennep is 25% groter dan van vlas. Een broek van hennep gaat zeker vijf keer zo lang mee als een katoenen broek. De hennepplant kent duizenden varianten en heeft aparte mannelijke en vrouwelijke planten. In vroegere tijden is de plant van groot economisch belang geweest vanwege haar sterkte, duurzaamheid en grote weerstand tegen zout, onkruid, insecten, vorst en zonlicht.
Een belangrijke eigenschap van hennep is dat de plant enorm snel groeit. In honderd dagen kan er een hoogte worden bereikt van vier meter. Daarmee is hennep de snelst groeiende eenjarige plant ter wereld. Door het dikke bladerdek, dat zich in korte tijd manifesteert, krijgen schimmels en onkruiden geen kans hun slag te slaan. Bestrijdingsmiddelen zijn daarom niet nodig. De plant groeit bovendien gemakkelijk zonder kunstmest en put de grond nauwelijks uit. In tegenstelling tot bijvoorbeeld te katoenplant dringen de wortels diep in de bodem (zo’n drie tot vier meter) en trekken zo de voedingsstoffen uit diepere aardlagen naar boven. Het gevolg is een vruchtbare, verrijkte grond. De wortels maken de grond tevens rul en luchtig. Dit biedt geschikte mogelijkheden voor wisselbouw.
Het gehele oppervlak van de plant, met uitzondering van de wortels en zaden, is bedekt met een harslaag. Bij vrouwelijke planten van bepaalde varianten bevat die harslaag een hoog gehalte THC (Tetrahydrocannabinol). Dit is een psycho-actieve stof die een bedwelmende en geneeskrachtige werking heeft bij consumptie en om die reden onder de opiumwet is geschaard. Hennep met een hoog THC-gehalte wordt ook wel marihuana, hasj of wiet genoemd.
Alleen niet-psychoactieve cannabissoorten worden geteeld als bron van vezels, hout en zaden. Het THC-gehalte van deze industriële vezelplanten is verwaarloosbaar (minder dan 5%). De 25 rassen waarvan het THC-gehalte minder dan 0,2% is mogen vrij worden geteeld. Bovendien wordt veelal geoogst voordat de bloemen zijn gezet. Industriële hennep wordt heel dicht tegen elkaar geplant, in tegenstelling tot marihuana die veel meer licht en ruimte nodig heeft. Hierdoor zien beide variëteiten er totaal anders uit.
Geschiedenis
In China werd 4500 jaar geleden de hennepvezel al gecultiveerd als textielvezel en werd het zaad gebruikt als voedsel. Van daaruit vond vermoedelijk via nomadenvolken verspreiding plaats richting het Midden-Oosten en Middellandse-Zeegebied en verder Europa in. Reeds ver voor onze jaartelling werd het gewas wereldwijd verbouwd. De Scythen ontdekten rond 1500 v. Chr. het rookgenot van de plant.
Vanaf 600 vervaardigden de Germanen, Franken en Vikingen uit hennepvezel touw, zeil en kleding. In de Middeleeuwen liepen de meeste mensen op hennepsandalen.
Ook de zeilen en touwen van de eerste schepen die de wereldzeeën bevoeren waren van hennepvezels geweven en gevlochten.In 1545 beschreef de Nederlandse botanicus Rembert Dodoens de medicinale werking van hennep.
Het woord canvas, afgeleid van het Franse chanvre ofwel cannabis, stamt uit de 17e eeuw toen hennep voor het eerst op grote schaal werd toegepast in Nederland. De Zaanstreek produceerde in topjaren zestigduizend rollen zeildoek. Arbeiders droegen hennepkleding en Rembrandt maakte zijn schetsen op henneppapier.
De Gouden Eeuw was in Nederland ook de gouden eeuw van de hennep. Sterker nog, zonder hennep zou de Gouden Eeuw een minder welvarend tijdperk geweest zijn. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) bevorderde de cultivering van de hennepplant maar al te graag, omdat naast hout hennep in die tijd het belangrijkste onderdeel van de scheepsbouw was. Voor een koopvaardijvloot was veel hennep nodig: 21 kilometer touw en honderden vierkante meters canvas.
De eerste immigranten op het Amerikaans continent brachten de plant mee vanuit Europa. Hennepteelt werd een van de drijfkrachten van het jonge Amerika. Cowboys droegen spijkerbroeken van hennep en gebruikten lasso’s van hennep. De vezels dienden niet alleen voor textiel en touw. In houtmolens werden ze tot pulp vermalen en verwerkt tot papier. In 1935 werd er grofweg 55 miljoen kilo hennepzaad in Amerika geïmporteerd.
In 1937 kwam aan de mooie tijden van de hennepteelt een abrupt einde. Van de ene op de andere dag werd het eerst zo gewaardeerde gewas gedegradeerd tot een verderfelijk, gevaarlijk en verslavend product waartegen hard moest worden opgetreden. Nog in dat zelfde jaar vaardigde de Amerikaanse overheid een algeheel verbod op hennep uit en er werd een hetze gevoerd tegen de zogenaamde gevaarlijk verslavende drug.
Dit was ook het jaar waarin het chemische concern DuPont de kunstmatige vezel op de markt bracht en het patent op nylon kreeg. Zij waren niet de enige die financieel belang hadden bij de teloorgang van de hennepindustrie. Er wordt beweerd dat DuPont deel uitmaakte van een complot: de Amerikaanse overheid en een groep grootindustriëlen die de zakenbelangen van katoen, hout, petrochemische en het pas uitgevonden nylon verdedigde. Zodoende konden katoen en nylon floreren als grondstoffen voor textielstoffen, werd de houtindustrie ingezet bij het maken van papier en werd hennep voor medicijnen vervangen door chemische stoffen.
Het ‘complot’ was ook van doorslaggevend belang voor de verdere ontwikkeling van de auto-industrie. Henry Ford presenteerde in 1937 een heuse ‘ hennepmobiel’ , gemaakt van hennep-kunststof en rijdend op hennepdiesel. Maar de macht van de petrochemieconcerns heeft ervoor gezorgd dat de hennep-auto niet in productie is genomen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hennep weer even in ere hersteld. De goedkope en stevige vezel was zeer welkom in de oorlogsindustrie. Canvas was uitermate geschikt voor het ruwe soldatenleven en diende als materiaal voor uniformen, dekzeil, tentdoek. Bovendien kwam de invoer van katoen, sisal en jute uit de toenmalige koloniën nagenoeg stil te liggen. Toen de wereldwijde hennephandel door de Japanse veroveringen in Azië dreigde in te storten, werden opeens Amerikaanse boeren via een propagandacampagne aangespoord tot het verbouwen van hennep. Na de oorlog werd de teelt echter meteen weer verboden. In Europa werd hennep, zodra de wereldmarkt weer toegankelijk werd, opnieuw door andere vooral goedkope vezels (zoals katoen) verdrongen. De verdere opmars van synthetische stoffen na 1945 maakte de ondergang van hennep compleet.
In België valt de hennepplant onder de drugswet. Maar deze wet geldt niet voor het zaad- en vezelgebruik. In 1989 werd de hennepplant op Europees niveau gerehabiliteerd. In Spanje en Frankrijk was de hennepteelt voor papierpulp nooit weggeweest en om de regels op elkaar af te stemmen hief de Europese Unie het verbod op. Sinds de jaren ‘90 mag, met toestemming van de overheid, weer worden geëxperimenteerd met teelt en mogelijke toepassingen van vezelrijke hennepsoorten. De huidige Europese opleving van hennep is vooral te danken aan het Europese landbouwbeleid en de invloed van de milieubeweging. Boeren worden aangespoord met subsidies om niet-voedselgewassen te verbouwen vanwege de mest- en melkoverschotten.
Productie
Hennep leent zich voor een breed scala aan toepassingen. Het kan worden gebruikt voor het vervaardigen van canvas, bekend van de tassen, tentdoeken en schoenen. Canvas wordt gemaakt van de vezels van de stengel. De vezels zijn ook een uitstekende grondstof voor textiel, touw, visnetten, kattenbakvulling, hardboard (dat sterker is dan hout), vloeitjes, deurpanelen en dakbekleding van auto’s.
Het zaad is eetbaar: hennepzaad komt qua eiwitgehalte op een tweede plaats, na de sojaboon. Het zaad bevat tevens vele onverzadigde vetzuren, waarvan weer goede olie is te maken. Olie voor consumptie, maar ook als grondstof voor bijvoorbeeld shampoo. Vergeleken met gewassen als maïs, sojabonen en suikerriet, kan de snelgroeiende hennepplant biomassa, oftewel brandstof, produceren. Optimistische Amerikaanse onderzoekers beweren zelfs dat het een deel van de fossiele brandstoffen kan vervangen.
Hennep werd eeuwen lang gebruikt als medicijn tegen onder andere slapeloosheid, brandwonden, misselijkheid, darmklachten, reumatiek, eetstoornissen en pijn. Vandaag de dag is de medicinale werking van hennep opnieuw in gebruik bij de behandeling van eetstoornissen, epilepsie en kanker.
Hennep is wereldwijd in opmars. In de hele Europese Unie wordt momenteel zo’n 30.000 hectare hennep geteeld. Duitsland loopt, ondanks zijn strenge softdrugsbeleid, voorop in deze ontwikkeling. Momenteel telen Duitse boeren in de omgeving van Duisburg al grofweg 1500 hectare hennep. Ook in Nederland beleeft hennep een come-back. In Noord-Nederland wordt 4000 hectare hennep verbouwd en bestaan er meerdere gespecialiseerde groothandels en winkels om in de groeiende vraag naar hennepproducten te voorzien.
De belangrijkste productiegebieden van hennepvezels bevinden zich in Azië (China en India). Hier wordt ruim 60% van het totaalaanbod verbouwd. China is koploper en verzorgt alleen al meer dan een derde van de wereldproductie. Europa is goed voor een kwart van de wereldproductie, met Roemenië als verreweg de grootste producent. Rusland heeft een aandeel van ongeveer 10%. Een minimale hoeveelheid wordt verschaft door Zuid Amerika (Chili) en de Oekraïne. De totale productie van hennepvezel bedraagt gemiddeld 200.000 ton per jaar. Bij lange na niet zoveel als de productie van bijvoorbeeld vlas of jute, laat staan van katoen.
China levert hennepstoffen grotendeels aan de Verenigde Staten, die stoffen of kleding weer doorverkopen aan groothandels en winkels in Europa. China kent een lange traditie van het vervaardigen van hennep kledingstoffen. Daardoor beschikt het land over technieken die meer verfijnde stoffen opleveren dan het bij ons bekende canvas. Vaak worden ook stoffen van mengvezels (katoen, wol of zijde met hennep) gemaakt. Hennep kan zachter worden gemaakt door middel van het eerder genoemde ‘cottoniseren’ .
Zie voor de productiewijze van hennep bij linnen, waar een beschrijving per fase te vinden is.
Milieu
Hennep is, zeker in vergelijking met katoen en wol, een milieuvriendelijk product. De plant groeit gemakkelijk zonder kunstmest en heeft geen bestrijdingsmiddelen nodig tegen onkruid en schimmels vanwege het dichte bladerdek. Het diepgaande wortelsysteem verbetert de kwaliteit van de grond. Onderzoek heeft uitgewezen dat de plant zelfs in staat is om op grond te gedijen die vergiftigd is met zware metalen.
De hennepplant heeft een reinigend effect op dergelijk vervuilde gronden doordat de giften worden opgenomen en opgeslagen in de bladeren. Hennep vermindert het stikstofgehalte in de grond en draagt vanwege de gesloten CO²-kringloop bij aan de terugdringing van het broeikaseffect. Hennepkleding is sterk en gaat lang mee, waardoor je minder vaak je kleding zou hoeven te vervangen. Een nadeel van de hennepvezelproductie is het roten. Wanneer dit in bakken water gebeurt in plaats van op het land kunnen de afvalstoffen waterverontreiniging veroorzaken. Het organisch afvalmateriaal onttrekt bij ontbinding veel zuurstof aan het water waardoor onder andere vissterfte kan optreden. Dit probleem kan sterk worden teruggedrongen door het installeren van zuiveringsinstallaties.
Alternatief
Er zijn al groothandels in hennepkleding en stoffen die volgens de IFOAM-richtlijnen opereren en over een EKO-keurmerk beschikken (zie controle). In 1995 werd de Stichting Nederlandse Vezelhennep opgericht, met als doel in Nederland de productie en verwerking van vezelhennep van de grond te tillen. De hennepkleding die hier te koop is komt vooral uit China en Roemenië en wordt vervolgens in Portugal en Nederland in elkaar genaaid. De stichting wil dit hele proces in Nederland centreren en stimuleert hiervoor de samenwerking binnen de productieketen. In 1996 is de eerste Nederlandse hennep-spijkerbroek met EKO-keurmerk gelanceerd.
Een stabiele afzetmarkt is echter essentieel voor een eventuele grootschalige doorbraak van hennep in Nederland. Om het oogst- en verwerkingsproces rendabel te maken zijn moderne technieken vereist. Dit vergt onderzoek en investeringen.
Zoals bij vlas is ook bij hennep de stap naar het maken van biologische hennepkleding niet zo groot. Belangrijk is dat het roten op een milieuvriendelijke manier plaats vindt, de veredeling niet gepaard gaat met schadelijke chemicaliën en dat de vezels niet de halve wereld rondgaan van het ene productieland naar een ander.
|
Hennep 
